Uitvindingen, frameconstructies: Duran-kruisframe

	*De Duran-damesfiets met kruisframe* Het begon in 1914 toen de Amsterdamse elektrotechnicus Bernardus Frederik Duran op zijn 44e verjaardag een octrooiaanvraag indiende voor een "verbeterd kruisframe voor damesrijwielen". Het gangbare bestaande kruisframe-model voor dames was het zogenaamde dames girder rijwiel naar Engels voorbeeld (girder = Engels voor draagbalk, hier in de zin van verstevigingsbuis). Er waren diverse fabrikanten die hem bouwden, en het was een prijzig model. Hiernaast als voorbeeld de dames girder van de Utrechtse rijwielfabrikant F.F. Schwager.		Dames Girder Model A1 van Schwager (folderafbeelding, ca. 1912)
	Volgens Duran bestond bij de dames girder het gevaar dat de zadelbuis iets boven de trapas kon doorzakken, daar waar de gebogen buis op de zadelbuis uitkomt. Dit is ook bij de goedkopere omafietsen van tegenwoordig een reëel risico. Duran veranderde dit zwakke punt derhalve in een stevige driehoekconstructie. Het leverde wel een ietwat ingewikkelde frameconstructie op. In de herfst van 1916 kreeg Duran hiervoor de octrooirechten toegekend, en met dit papier op zak ging hij op zoek naar een fabrikant. Hij vond deze in 1917 aan de andere kant van de stad in de Amsterdamse rijwielhandel Fa. C.H. Lodewijks & Co., gevestigd in de Borgerstraat 179. Althans: Lodewijks kreeg de exclusieve fabricagerechten. Of de fiets werkelijk in productie ging en hoeveel er van geproduceerd zijn is onbekend.		Duran-kruisframe uit 1914 (Rijwiel- en Motornieuws, 24-5-1917)
	Toen Duran zijn octrooi had gekregen ging meteen een andere uitvinder aan de slag om dit verder te verbeteren: de Tilburgse auto- en rijwielfabrikant Marinus van Osch. In mei 1917 diende Van Osch zijn idee zoals hiernaast afgebeeld bij het octrooibureau in. Van Osch plaatste de verstevigingsdriehoek niet voor de zadelbuis maar daarachter. Daarmee wilde hij de Duran-fiets op twee punten verbeteren: er bleef in het midden meer ruimte over voor een gemakkelijke instap, en de constructie als geheel werd iets eenvoudiger. Wel werd de fiets zo iets langer en dus minder wendbaar.		verbeterd dames girder model van Van Osch volgens octrooi van 1917 (www.espacenet.com)
	In 1925 kwam Germaan (rijwielfabriek F. & J. van Werven) uit Meppel met haar priesterrijwiel op de markt. Een priesterrijwiel was een herenfiets met lage instap die liefst net zo stevig moest zijn als een gewone herenfiets met diamantframe. De fietsfabrikanten losten dat ieder op zijn eigen manier op. Germaan ging van het gewone damesmodel uit en verstevigde dit zoals Van Osch met een extra buis die van het zwakke punt (de zadelbuis) een driehoek maakte. Alleen plaatste Germaan deze verstevigingsbuis toch maar weer vóór de zadelbuis in plaats van daarachter. Dit fraaie model was tot omstreeks 1960 in productie.		Germaan priesterrijwiel (folderafbeelding, 1925)
	Nog twee voorbeelden van recentere tijd. In 2003 zag ik deze verstevigde omafiets zomaar langs de weg staan. De onderdelen waren allemaal niet zo oud, maar het frame leek wel vooroorlogs. Een merk was niet te vinden. Gezien de details van het frame moet het hier óf om een professioneel gebouwde fiets gaan óf om een door een zeer gevorderde amateur (om)gebouwd frame.		verstevigde damesfiets van onbekende afkomst (foto: Herbert Kuner)
	Ten slotte nog een fiets die op het eerste gezicht niet zoveel met de fietsen hierboven te maken heeft: de Fongers "Compact" deelfiets van 1964. Toch is dit niets anders dan de doorontwikkeling van het idee van Duran om de zadelbuis van een damesframe tegen doorzakken te beschermen door er een driehoekconstructie van te maken.		Fongers "Compact" deelfiets (F4, 4-6-1965)

Last update: 23-01-2010