|
| Het was buigen én barsten | ||||||||
De voorgeschiedenis Sparta is opgericht in 1917 en ging vanaf 1920 in Apeldoorn eigen fietsen produceren. In de jaren dertig werd de productie van gemotoriseerde tweewielers ter hand genomen. Begin jaren vijftig profiteerde ook Sparta van de stijgende vraag naar brom- en motorfietsen. Sparta was daarmee zo succesvol dat de minder rendabele productie van rijwielen werd gestaakt. Sparta ontwikkelde zich toen tot de grootste motorfietsenfabriek van Nederland.
Opnieuw
fietsproductie
|
||||||||
|
||||||||
| Nieuw was
het idee van Sparta niet. Omstreeks 1915 ontwikkelde de Duitse werktuigbouwkundige Hans
Hecker uit Neuremberg een frame waarbij eveneens het hoofdframe uit een stuk bestond en
ook het achterframe (liggende en staande achtervork) op zijn beurt doorlopend was. De
productie van deze fiets zal erg laag geweest zijn, want er is geen enkel overgebleven
exemplaar bekend. Het is dan ook aannemelijk dat Sparta niets van de Hecker-fiets afwist.
|
||||||||
|
||||||||
| De technische kant van het frame uit één
stuk In de octrooiaanvrag schreef Sparta: "Met de uitvinding wordt beoogd een fietsframe te vervaardigen waarvan de produktiekosten lager liggen". Als verkoopargument gebruikte Sparta echter de vermeende "onverwoestbaarheid" van een uit één stuk gemaakt frame. Het tegendeel was waar. Bij een traditioneel fietsframe zijn de zwakste plekken -de verbindingspunten van de buizen- door de lugverbindingen in feite dubbelwandig. Dat was overigens ook bij de Hecker-fiets zo, maar niet bij het Sparta-frame. De zwakste plek van het frame was
de bracket. Deze zat alleen met messingsoldeer onder de doorlopende hoofdframebuis
"geplakt", en deze verbinding kon de grote, wisselende belasting bij het rechts
en links trappen vaak genoeg niet standhouden: de bracket brak van de hoofdframebuis af.
Ook de aansluiting van de liggende achtervork op de bracket was erg knullig uitgevoerd,
met name bij de latere modellen (vanaf 1984). De verbinding tussen de balhoofdbuis en de
doorlopende hoofdframebuis moest het in de jaren zeventig eveneens met een simpel
soldeerrandje doen. In de jaren tachtig heeft men dit verstevigd, door in de balhoofdbuis
midden op het raakvlak met de doorlopende buis een sleuf te frezen, waaromheen
messingsoldeer kon vloeien. De achterpatten werden eenvoudig aan de platgeknepen uiteinden
van staande en liggende achtervork gepuntlast, en niet zoals bijvoorbeeld bij racefietsen
in de vorkbuizen gestoken en gesoldeerd. In feite werd bij de framebouw consequent de eis
van een zo kostenefficiënt mogelijke productie met zo kort mogelijke bewerkingstijden
verwezenlijkt. Het enige teken dat bij het Sparta-frame ook aan de stevigheid aandacht
werd besteed is de verstevigingsbuis in de zadelbuis, die bij damesfietsen een doorzakken
van het frame -zoals bij veel oude omafietsen het geval- tegenhield. Voor een beschrijving
met foto's van de zwakke plekken van het Sparta-frame klik hier.
De modellen
|
|
|
In de tweede helft van de jaren tachtig liep het aantal modellen terug. Opmerkelijke modellen zijn nog de in 1984 geïntroduceerde boodschappenfiets "Speciaal", het mooie Berceau-frame dat in 1986 het mixte-frame verving en de ATB uit 1988 met aflopende bovenbuis. In 1995 was het zoals gezegd voorgoed gedaan met het frame uit één stuk. Alleen de tandems werden nog twee jaar langer uit oude voorraad geleverd. Sparta reorganiseerde de framebouw en maakte nu mooie, capillair (lugloos) gesoldeerde frames. Maar al na drie jaar werd de eigen framebouwerij helemaal opgedoekt. Sindsdien worden in Apeldoorn nog alleen maar naar eigen ontwerp in China gebouwde frames afgemonteerd. | ||||
| Uit
oogpunt van kwaliteit moeten we misschien wel blij zijn als de in totaal 2 miljoen
geproduceerde Sparta-fietsen met een frame uit één stuk over een paar decennia van
Nederlandse bodem verdwenen zijn. Maar er zullen in de toekomst ongetwijfeld
fietsenliefhebbers zijn die Sparta-fietsen zullen gaan verzamelen. Geen makkelijke opgave:
wie dan van elk model een exemplaar wil hebben zal en grote schuur nodig hebben - en
natuurlijk een goed lasapparaat.
|
|||||
Copyright by
Herbert Kuner, © 2001 ...
All rights reserved.
Last update: 23-03-04