home

Navigatie

 

Waar staat er een bouwjaar op mijn fiets?

Bij sommige fietsmerken is het bouwjaar van de fiets rechtstreeks uit het framenummer af te leiden mits men over de nodige lijsten beschikt. Is dit niet mogelijk of is het merk van de betreffende fiets niet eens bekend, dan kan het vermoedelijke bouwjaar worden vastgesteld aan de hand van algemene kenmerken of bepaalde onderdelen waar een jaartal ingeslagen zit, zoals hieronder beschreven. Komt u er niet uit, stuur dan gegevens en foto's van uw fiets, zie hier.


Algemene kenmerken

Bepaalde algemene kenmerken van fietsen wijzen op bepaalde periodes. Bijvoorbeeld komen voor de oorlog naast de gebruikelijke, met lugs verbonden frames ook af en toe gelaste frames voor.

     Aanvankelijk was vernikkelen de enige methode om bepaalde onderdelen (kroonplaat op de voorvork, naven, cranks ezv.) galvanisch mooier te maken. Vanaf ca. 1930 begon men met het verchromen, te herkennen aan de sterkere glans en de "wittere" kleur i.p.v. het warm-gelige nikkel. Het vernikkelen ging echter ook nog t/m de oorlog door.

Vanaf 1948 werden aluminium velgen veelvuldig voor toerfietsen gebruikt. Vanaf 1949/50 kwamen de aan het frame vastgesoldeerde nokken, platen en dergelijke in zwang, waaraan een bagagedrager, een ringslot of de remhevel van de achternaaf bevestigd kon worden. Niet alle merken pasten dit accessoire toe, dan wel niet meteen. Een Nederlands fietsframe met aangesoldeerde bevestigingspunten zal dus meestal niet van voor ongeveer 1950 zijn, een frame zonder deze bevestigingspunten kan echter wel van voor of na dit jaar dateren. Uitzonderingen: Locomotief, Gruno en misschien nog enkele anderen, die deels al ver voor de oorlog aangesoldeerde nokken hadden.

bagagedragerbevestiging

Nokken voor bagagedrager


Naven

Er bestaan verschillende fietsonderdelen waar jaartallen ingeslagen zijn. Wanneer van een dergelijk onderdeel bekend is, dat het van origine bij de betreffende fiets hoort, is daarmee ook de fiets zelf ongeveer gedateerd. Daarbij is aan te raden om in eerste instantie naar de naven in voor- en achterwiel te kijken.

Sturmey-Archer

In de jaren 30 vermeldde SA op zijn naven naast het model ook het laatste cijfer van het bouwjaar. Als er dus b.v. "KSW 5" op een naaf staat, gaat het om een drieversnellingsnaaf uit 1935 met een middelgrote spreiding van de overbrengverhoudingen. Tijdens de oorlogsjaren werd de produktie stopgezet. Na de oorlog ging men verder door behalve het model ook de maand en de twee laatste cijfers van het jaar te vermelden. Een curiosum zijn naven uit 1969, waarop "14 69" staat. Ik kwam dit schitterend voorbeeld van Engelse "work ethic" herhaaldelijk tegen, en een keer zelfs "17 69".

Torpedo-naaf 1936

Fichtel & Sachs

Volgens een boeiend artikel over F&S-terugtrapremnaven uit het Duitse tijdschrift 0 bis 100, no. 1/98 (verscheen later onder de titel Fahrrad und Moped) zijn de laatste twee cijfers van het bouwjaar in deze naven vanaf ca. 1920 ingeslagen. De meeste vooroorlogse fietsen met terugtraprem en ook veel naoorlogse van de betere merken waren met de Torpedo-naaf van F&S uitgerust.

     Tot en met 1957 staat links onder het logo van F&S (de bekende adelaar) het jaartal en rechts een letter. Vanaf 1958 staat er alleen nog maar links een letter, die het jaartal aangeeft. Er werd bij "A" begonnen en vervolgens alfabetisch elk jaar een letter verder gegaan. De letters "I" en "Q" zijn weggelaten, waarschijnlijk omdat deze te veel op de "J" en de "O" lijken. In 1961 (letter "D") verhuisde de letter naar boven het logo, naast de afkorting "F&S". In 1975 werd op de remhevel verdergegaan en werd boven de letter voor het jaar een tweede letter voor de productiemaand geplaatst. In 1982 begon men weer opnieuw met de letter A. Dit levert dus de volgende lijst op:

A = 1958 D = 1961 G = 1964 K = 1967 N = 1970 R = 1973
B = 1959 E = 1962 H = 1965 L = 1968 O = 1971 S = 1974
C = 1960 F = 1963 J = 1966 M = 1969 P = 1972 enzovoort

De letters - en vroeger de jaartallen - staan ook op de meeste naafonderdelen van F&S en op andere F&S-achternaven (versnellingsnaven, Komet-, Jet- en Boy-terugtrapremnaven). Als u op een niet zo oud ogende F&S-naaf "28" of "36" ziet staan, zal het overigens om een 28- dan wel 36-spaaks naaf van maximaal 35 jaar oud gaan.

     De jaartallen op F&S-voornaven zijn iets minder opvallend. Ze staan hier niet op de naafhuls maar op de as en de twee conussen. Vanaf ca. 1953 zijn de voornaven zonder smeernippel en ook zonder jaartal gemaakt.

 

Perry

Even subtiel is de vermelding van het bouwjaar op de Engelse Perry-terugtrapremnaaf. Op de naafhuls staat "36" (voor het aantal spaakgaten) en "13". jaartal en maand zijn op twee plekken ingeslagen: op de remhevel en op de klinknagel van de remmantel.
Volgens mijn gegevens komen deze naven in fietsen van o.a. Gazelle, Germaan, Locomotief, Magneet, R.S. Stokvis, Simplex en Union in de tijd tussen 1955 en 1963 voor, in werkelijkheid waarschijnlijk ook iets eerder en later.

Perry remhevel

Perry remhevel, 1959

Styria

Dit Oostenrijkse bedrijf maakte al voor de oorlog terugtrapremnaven en verkocht deze vanaf 1936 ook in Nederland (in het eerste jaar naar eigen zeggen al 90.000 stuks!). In de praktijk kwam ik ze echter alleen tussen 1947 en 1962 bij allerlei merken tegen. Er lijkt geen bekend Nederlands fietsenmerk te zijn, dat deze naven op grote schaal gemonteerd heeft. De laatste twee cijfers van het bouwjaar staan op de naafhuls, in een klein cirkeltje onder het logo van Styria, tegenover de smeernippel.

Husqvarna

Ook de terugtrapremnaven van dit Zweedse bedrijf, o.a. bekend door zijn naaimachines, dateren normaal gesproken van tussen eind jaren 40 en eind jaren 50. Op de naafhuls staat "Novo Special CN" en daarbij maand en jaartal. De bijbehorende Nederlandse fietsmerken zijn o.a. Batavus, Gazelle, Burgers, Fongers en Juncker.

Union

Het Duitse merk Union, dat geen fietsen maar fietsonderdelen produceert, heeft in ieder geval in de jaren 50 trommelremnaven verkocht, die in Nederland naar mijn weten alleen door Juncker zijn toegepast. Ze zijn makkelijk te herkennen aan de drie klinknagels waarmee naafhuls en trommel aan elkaar vast zitten (bij Gazelle trommelremmen zijn dit er zes, bij Simplex vier). Binnenin op de remvoering staan jaartal en maand vermeld.


Ingeslagen jaartallen op andere onderdelen

Brampton BSA-cup van 1951Ook op andere onderdelen zijn jaartallen te vinden. Bij Locomotief fietsen van begin jaren vijftig vond ik op de BSA-cups en aan de binnenzijde van de cranks van het merk Brampton ingeslagen jaartallen (op de cups ook nog een tweede cijfer, waarschijnlijk de maand). Later in de jaren 50 staan er geen cijfers meer op cups van deze leverancier.

Gazelle heeft minimaal vanaf eind jaren 30 t/m de jaren 60 het zelf gefabriceerde lagerwerk (as en conussen van trommelremnaven, balhoofdstel inclusief binnenbalhoofdbuis, trapassen inclusief cups, kettingblad en Thompson-conussen) van twee ingeslagen cijfers voorzien, waarvan één op het jaartal slaat. Lastig is hierbij, dat sowieso al het decennium bekend moet zijn, dat "6" en "9" hetzelfde zijn en dat gekeken moet worden, welk van die twee cijfers telkens overeenkomt en dus het jaar aangeeft. Gelukkig zijn Gazelle-fietsen veel gemakkelijker via het framenummer te dateren.

Phillips trapas      Op trapassen zijn naast allerlei onduidelijke typegegevens soms ook jaartallen vermeld. Dit geldt in ieder geval voor BSA-assen van het Engelse Phillips, zoals de hier afgebeelde as uit een Empo-fiets (1963) en voor BSA-assen van het Nederlandse Union (een keer in een fiets uit 1980 gevonden).
Union stuurpen
     Een ander voorbeeld is de hiernaast afgebeelde stuurpen van een Union sportfiets uit 1952.

     Bij een Juncker uit (naar schatting) de jaren 20 stond op de originele Thompson-trapas "K 27". Ook dit zou op het bouwjaar kunnen slaan. Als u een vergelijkbare vondst doet die dit vermoeden onderbouwt of tegenspreekt zou ik hier graag over horen. (E-mail:
cyclist@rijwiel.net).

     Er zijn twee soorten dynamo's waarop aan de binnenkant van de "clickbox" het jaar en de maand staan: Gazelle-dynamo's (alleen één van verschillende soorten uit de jaren 60) en Dansi-dynamo's. Deze laatste zijn heel veel in de jaren 60 en 70 onder allerlei namen verkocht, zoals Anello, Atlas, BMH, IC, Jupiter, Nicor, Prico, Record of Riviera.

     Bij andere dynamo's uit de jaren 50 en 60 staan er soms serienummers op (b.v. Lucifer Baby, Philidyne, TMI). In deze gevallen is het soms door vergelijking via de databank mogelijk om het bouwjaar (van de dynamo) te achterhalen.

 

Copyright by Herbert Kuner, © 2000 ...
All rights reserved.

terug

Last update: 23-08-2014